Tahminde “rüzgâr 25 km/sa” yazdığında bunun sahilde yürürken ne hissettireceğini kestirmek kolay değil. Rüzgârın sayısını anlamlı hâle getiren iki araç var: denizcilikten gelen Beaufort ölçeği ve soğuk havada rüzgârın etkisini sıcaklığa çeviren rüzgâr soğutması hesabı. Bu yazı ikisini de panomuzdaki sayılarla birlikte anlatıyor.
Tahmindeki rüzgâr hangi rüzgâr?
İlçe sayfalarında gördüğünüz rüzgâr hızı MET Norway tahminidir. Norveç Meteoroloji Enstitüsü’nün veri modeli belgesi bu değeri “yerden 10 metre yükseklikte rüzgâr hızı (10 dakikalık ortalama)” diye tanımlıyor. İki ayrıntı önemli:
- Yükseklik: 10 metre, yürürken yüzünüzün bulunduğu yükseklikten çok yukarıda. Yere yakın rüzgâr ağaçlar, binalar ve arazi yüzünden genellikle daha zayıftır; açık bir sahil yolunda ise 10 metredeki değere daha çok yaklaşır.
- Ortalama: 10 dakikalık ortalama ani hamleleri göstermez. Belge ani rüzgârı ayrı bir alan olarak, 3 saniyelik ortalama ile veriyor; ama bu alan yalnız kısa vadeli tahminde bulunuyor.
Belge bir uyarı da içeriyor: küresel tahmin yaklaşık 9 km çözünürlüklü olduğu için engebeli arazide rüzgâr tahminleri dikkatle kullanılmalı. Kocaeli’de bu, özellikle Kartepe’nin yüksek kesimleri ve körfezin iki yakasını ayıran yamaçlar için geçerli.
Beaufort ölçeği, km/sa’e çevrilmiş
İngiltere Meteoroloji Ofisi (Met Office), Beaufort ölçeğini “gözlenen deniz koşullarına dayanan, rüzgâr şiddetini tanımlayan deneysel bir ölçü” olarak tanımlıyor. Met Office tablosu hızları knot ve metre/saniye cinsinden veriyor. Aşağıda metre/saniye aralıklarını, yuvarlayarak km/sa’e çevirdik (1 m/s = 3,6 km/sa):
| Kuvvet | Met Office adı | m/s | Yaklaşık km/sa |
|---|---|---|---|
| 0 | Calm (sakin) | 1’den az | 4’ten az |
| 1–2 | Light air / light breeze (hafif) | 1–3 | 4–11 |
| 3 | Gentle breeze (zayıf esinti) | 4–5 | 14–18 |
| 4 | Moderate breeze (orta esinti) | 6–8 | 22–29 |
| 5 | Fresh breeze (sert esinti) | 9–11 | 32–40 |
| 6 | Strong breeze (kuvvetli esinti) | 11–14 | 40–50 |
| 7 | Near gale (fırtınaya yakın) | 14–17 | 50–61 |
| 8 | Gale (fırtına) | 17–21 | 61–76 |
Ölçek 12’ye kadar gider; 10 kuvvetinde rüzgâr 25–28 m/s, 12 kuvvetinde 33 m/s ve üstüdür. Met Office sayfası her kuvvet için deniz durumunu da tarif ediyor; kara üzerindeki etkileri ise bu sayfada vermiyor.
Panomuzun dış mekân puanı rüzgâr için üç eşik kullanıyor ve bunlar Beaufort basamaklarına yakın düşüyor:
- 6 m/s (yaklaşık 22 km/sa) ve üstü: 10 puan düşer, “esintili” yazar. Beaufort 4’ün başlangıcı.
- 9 m/s (yaklaşık 32 km/sa) ve üstü: 25 puan düşer, “kuvvetli rüzgâr” yazar. Beaufort 5.
- 12 m/s (yaklaşık 43 km/sa) ve üstü: 50 puan düşer. Beaufort 6’nın içi.
Bu eşikler bir güvenlik sınırı değil; rüzgârın yürüyüş ya da koşu üzerindeki rahatsızlığını diğer koşullarla aynı ölçekte göstermek için seçildi. Ayrıntılar veri ve yöntem sayfasında.
Kocaeli’de rüzgâr gün içinde nasıl değişiyor?
NASA POWER’ın 2016–2025 saatlik verisi, doğu ve kuzey Kocaeli karesinde ortalama rüzgârın gün içinde belirgin bir düzen izlediğini gösteriyor. Bu veri 2 metre yükseklikteki rüzgârdır; yani tahmindeki 10 metre değerinden daha düşük çıkar ve doğrudan karşılaştırılamaz. Ama günün hangi diliminde rüzgârın arttığını görmek için yeterli:
- Ağustosta ortalama rüzgâr sabah 05.00’te 1,3 m/s iken öğleden sonra 15.00’te 4,4 m/s’ye çıkıyor, akşam 21.00’de 1,7 m/s’ye iniyor.
- Ocakta gün içindeki fark daha küçük: sabah 2,1 m/s, öğlen 3,4 m/s.
- Yılın her ayında en sakin saatler gece ve sabahın erken saatleri.
Bu düzen yaz akşamlarında yürüyüş için bir avantaj, kış sabahlarında ise rüzgârın düşük ama sıcaklığın da en düşük olduğu bir tablo demek.
Batı Kocaeli karesinde (Gebze, Darıca, Çayırova, Dilovası, Karamürsel) tablo kışın biraz farklı. Ocakta sabah 07.00’de ortalama rüzgâr batıda 3,3 m/s, doğuda 2,1 m/s; öğle saatlerinde iki bölge birbirine yaklaşıyor (13.00’te 3,6 ve 3,4 m/s). Yani batı tarafında kış sabahları daha ılık ama daha rüzgârlı geçiyor. Yazın sıralama tersine dönüyor: ağustosta 15.00’te ortalama rüzgâr batıda 4,1, doğuda 4,4 m/s. Bu farkların ne kadarının arazinin, ne kadarının yaklaşık 50 km genişliğindeki model karelerinin özelliği olduğunu bu veriyle ayıramıyoruz; mahalle ölçeğinde rüzgâr için ilçe sayfalarındaki güncel tahmin daha doğru bir başlangıç noktasıdır.
Soğuk sabahlar, sayılarla
Aynı veriden, hava sıcaklığının 3°C ve altında olduğu saatlerin payını hesapladık. Doğu ve kuzey Kocaeli için kış aylarının değerleri:
| Ay | 07.00’de 3°C ve altı | 14.00’te 3°C ve altı | Ayda don günü (en düşük 0°C ve altı) |
|---|---|---|---|
| Aralık | %32 | %2 | 5,3 |
| Ocak | %50 | %13 | 10,8 |
| Şubat | %45 | %5 | 7,1 |
| Mart | %26 | %2 | 3,9 |
Ocak sabahlarının yarısında saat 07.00’de hava 3°C’nin altında. Aynı ayda güneş İzmit’te 08.20 civarında doğuyor; yani 07.00 hem soğuk hem karanlık. Öğleden sonra ise tablo değişiyor: ocakta 14.00’te bu oran %13’e iniyor.
Batı karesinde kış sabahları belirgin biçimde daha ılık: ocakta 07.00’de oran %26, ayda ortalama don günü 3,2. Kış aylarında saat saat ayrıntı için ocak sayfasına bakabilirsiniz.
Rüzgâr soğutması nasıl hesaplanır?
ABD Ulusal Hava Durumu Servisi (NWS), rüzgâr soğutmasını “insanların ve hayvanların dışarıda ne kadar soğuk hissettiği” diye tanımlıyor; çıplak deriden rüzgâr ve soğuk yüzünden kaybedilen ısıyı yansıtıyor. NWS’nin formülü yalnız hava sıcaklığını ve rüzgâr hızını kullanır, ve iki koşulda geçerlidir: sıcaklık 50°F (10°C) ya da altında, rüzgâr 3 mil/saatin (yaklaşık 5 km/sa) üstünde olmalı.
NWS’nin iki notu yanlış anlaşılmaları önlüyor:
- Rüzgâr soğutması yalnız canlılar içindir. Bir nesne, örneğin bir araç radyatörü, rüzgârda daha hızlı soğur ama hava sıcaklığının altına inmez.
- Etkisi çıplak deri üzerinden tanımlanır. NWS sayfası örnek olarak −19°F (yaklaşık −28°C) rüzgâr soğutmasında çıplak derinin 30 dakikada donabileceğini söylüyor. Kocaeli için yukarıda verdiğimiz 10 yıllık ortalamalar bu düzeyin çok uzağında; ama ilke aynı: rüzgâr, kapanmamış deriyi daha hızlı soğutur.
Panodaki “hissedilen sıcaklık” soğuk tarafta bu etkiyi içerir. Puanda hissedilen sıcaklık 3–8°C arasında 10, −3 ile 3°C arasında 30, −3°C ve altında 60 puan düşer. Sıcak tarafı hissedilen sıcaklık yazısında anlatıyoruz.
Sahada işe yarayan okuma
- Yönü de okuyun. İlçe sayfasında günün en rüzgârlı saati ve rüzgârın geldiği yön yazar. Kıyıya paralel bir sahil yolunda, rüzgârın geldiği yöne göre gidiş ve dönüş çok farklı hissettirebilir.
- 10 dakikalık ortalama, hamleleri saklar. Tahminde 20 km/sa yazan bir saatte ani hamleler bunun belirgin biçimde üstüne çıkabilir. Açık sahillerde ve iskelelerde bunu hesaba katın.
- Kış sabahında saat kaydırmak çok şey değiştirir. Ocakta 07.00 yerine 11.00’i seçmek, 3°C altındaki saatlerin payını %50’den %18’e indiriyor.
Resmî rüzgâr ve fırtına uyarıları Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanır; panonun puanı bu uyarıların yerini tutmaz. İlçe ilçe güncel durum için ilçeler sayfasına bakabilirsiniz.