Bakanlığın hava kalitesi haritasında bir istasyona tıkladığınızda gördüğünüz tek sayı, o saatte ölçülen kirleticilerin her biri için ayrı ayrı hesaplanan alt indekslerden en yüksek olanıdır. Bu yüzden 45 gösteren bir istasyonda o saat için “en kötü kirletici bile iyi aralıkta” diyebilirsiniz; 120 gösteren bir istasyonda ise en az bir kirletici hassas aralığa çıkmış demektir. Bu yazı, sayının nasıl okunacağını ve Kocaeli’deki istasyonların bir hafta boyunca ne gösterdiğini anlatıyor.
Altı kategori ve Bakanlığın kendi açıklaması
Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı, ölçümleri Hava Kalitesi İndeksi (HKİ) adıyla altı kategoriye ayırır. e-Devlet’teki hizmet sayfasında verilen aralıklar şöyle:
| Kategori | İndeks aralığı | Bakanlık haritasındaki açıklama |
|---|---|---|
| İyi | 0–50 | Hava kalitesi iyi seviyededir |
| Orta | 50–100 | Hava kalitesi uygun olup, hava kirliliğine hassas gruplar orta düzeyde etkilenebilir |
| Hassas | 100–150 | Hassas gruplar için sağlık etkileri oluşabilir, genel halkın etkilenmesi beklenmemektedir |
| Sağlıksız | 150–200 | Hassas gruplar ciddi sağlık sorunları yaşayabilir, genel halkın bazı sağlık etkileri yaşaması muhtemeldir |
| Kötü | 200–300 | Herkes sağlık etkileri yaşamaya başlayabilir |
| Tehlikeli | 300–500 | Sağlık alarmı, herkes daha ciddi sağlık etkileriyle karşılaşabilir |
Bakanlığın haritası her kategori için bir de “etkinlik önerisi” gösterir. İyi kategoride “Açık havada yürüyüş yapmak için güzel bir hava”, orta kategoride “uygun sayılabilir bir hava”, hassas kategoride “iyi bir hava değil” yazar. Sağlıksız için “kötü”, kötü için “çok kötü”, tehlikeli için “Açık havada yürüyüş kesinlikle yapmayın” ifadesi kullanılır. Bu cümleler resmî kaynağın kendi değerlendirmesidir; panomuz da eşiklerini bu kategorilere göre seçti.
Hassas gruplardan kimin kastedildiğini Bakanlık sayfası ayrıca saymaz. Dünya Sağlık Örgütü’nün bilgi notu, dış ortam hava kirliliğinin kalp ve damar hastalıkları ile solunum yolu hastalıklarıyla ilişkili olduğunu belirtir. Kendi durumunuzun bu gruba girip girmediğini hekiminiz söyleyebilir; bu yazı yalnızca ölçeğin nasıl okunacağını anlatıyor.
Tek sayı, birçok kirletici
Bir istasyon aynı anda birkaç kirletici ölçer: iri partikül (PM10), ince partikül (PM2,5), azot dioksit (NO₂), ozon (O₃), kükürt dioksit (SO₂) ve bazı istasyonlarda karbon monoksit (CO). Her biri kendi eşik tablosuyla 0–500 arasında bir alt indekse çevrilir. Saatin indeksi bunların en yükseğidir ve o kirletici “baskın kirletici” olarak gösterilir.
Bunun pratik sonucu iki tanedir:
- İndeks düşükse bütün ölçülen kirleticiler düşüktür. Ama istasyonun ölçmediği bir kirletici hesaba girmez. Kocaeli’deki 12 istasyonun hepsi aynı cihaz setine sahip değil; örneğin Alikahya, İzmit ve Dilovası istasyonlarında ozon ölçümü yok.
- Baskın kirletici gün içinde değişebilir. Sabah trafik saatinde azot dioksit, öğleden sonra güneşli bir günde ozon, rüzgârsız bir kış akşamı partikül madde öne çıkabilir. Aynı indeks değeri farklı saatlerde farklı bir kaynaktan gelebilir.
Panomuzdaki hava kalitesi sayfası her istasyon için son ölçümün yanında baskın kirleticiyi de gösterir.
Kocaeli’de bir hafta neler gösterdi
Sitenin veri betiği her gece Bakanlığın 12 Kocaeli istasyonundan son yedi günün saatlik değerlerini alıyor. 14–20 Ekim 2026 haftasında toplam 2.016 saatlik indeks değeri kaydedildi. Bu bir haftalık bir kesit; kış aylarında ısınma kaynaklı kirlilik arttığında tablo değişecektir. Yine de ölçeğin nasıl işlediğini görmek için iyi bir örnek:
- 2.016 saatin 204 tanesinde indeks 50’nin üstündeydi, yani yaklaşık her on saatten biri “orta” ya da daha kötü kategorideydi.
- 100’ü aşan, yani “hassas” kategoriye giren saat yalnız bir istasyonda görüldü. Gebze istasyonu hafta içinde 11 saat 100’ün üstüne çıktı; en yüksek saatlik değer 123 oldu.
- Aynı ilçenin adını taşıyan iki istasyon birbirinden ayrıştı. Gebze istasyonunun haftalık ortalaması 49 iken, haritada Çayırova sınırında kalan Gebze OSB istasyonunun ortalaması 19 çıktı.
- Saatlerin yaklaşık %63’ünde baskın kirletici PM10, %20’sinde azot dioksit, %15’inde ozon oldu.
Bu son madde Kocaeli için önemli bir ipucu veriyor. Partikül maddenin baskın olduğu saatlerde indeks yavaş değişir. Bakanlığın verisinde cihazın o saatteki ham ölçümü ile indekse giren değer ayrı alanlarda veriliyor. Gölcük istasyonunun saatlik ölçümlerinden ortalamaları kendimiz yeniden hesapladığımızda, indekse giren PM10 değerinin son 24 saatin, ozon değerinin ise son 8 saatin ortalamasıyla birebir aynı olduğunu gördük. Örneğin 15 Ekim saat 07.00’de cihaz o saat için 6 µg/m³ PM10 ölçmüş, ama indekse giren değer son 24 saatin ortalaması olan 31 µg/m³ olmuş. Bu yüzden bir öğleden sonra bakıp 55 gördüğünüz bir istasyon, akşam yürüyüşünüze kadar büyük olasılıkla aynı kategoride kalır. Azot dioksitin baskın olduğu trafik istasyonlarında ise değer saat saat daha çok oynar.
Dışarı çıkmadan önce üç bakış
1. Size en yakın istasyon hangisi?
Kocaeli’deki istasyonlar ilçelere eşit dağılmamış. İzmit’te üç, Dilovası’nda üç istasyon varken Darıca, Derince, Kartepe ve Karamürsel’de hiç yok. İstasyonu olmayan bir ilçede yaşıyorsanız, en yakın istasyonun değeri sizin bulunduğunuz yeri tam yansıtmayabilir. Panodaki ilçe sayfalarında istasyonu olmayan ilçeler için en yakın istasyon, kilometre cinsinden uzaklığıyla birlikte gösterilir. Örneğin Karamürsel için gösterilen değer, körfezin karşı yakasındaki bir ölçümdür.
2. İstasyon ne tür bir yerde?
Bakanlık istasyonları türlerine göre sınıflandırır: trafik, kentsel-sanayi, ısınma, tesis etki alanı, kırsal. Trafik istasyonu yoğun bir caddenin kenarındaki havayı, kırsal istasyon ise yerleşimden uzaktaki arka plan düzeyini ölçer. Bir parka yürüyüşe gidecekseniz, caddenin hemen yanındaki trafik istasyonunun değeri parkın içini olduğundan kötü gösterebilir. Panodaki hava kalitesi sayfası her istasyonun türünü ve ne tür bir yeri izlediğini yazar.
3. Değer hangi saatin?
Haritadaki ve panodaki değer son ölçülen saattir. İstasyonlar bazen bakım ya da iletişim sorunu yüzünden birkaç saat veri göndermez. Panoda her istasyonun yanında son ölçüm saati yazar; altı saatten eski bir değeri anlık durum gibi okumamak gerekir.
Panodaki puan bu indeksi nasıl kullanıyor?
PilatesKocaeli’nin dış mekân puanı 100’den başlar ve hava koşullarına göre düşer. Hava kalitesi için kurallar Bakanlığın kategori sınırlarına bağlıdır: indeks 50’yi aşınca 5, 100’ü aşınca 25, 150’yi aşınca 45, 200’ü aşınca 70 puan düşülür. Böylece “orta” kategorideki bir saat tek başına bir günü “uygun değil” yapmaz, ama “hassas” kategori puanı belirgin biçimde aşağı çeker. Elimizde hava kalitesi tahmini değil ölçüm olduğu için bu kural yalnız önümüzdeki 24 saate uygulanır. Kuralların tamamı veri ve yöntem sayfasında.
Burada bir sınırı açıkça belirtmek gerekiyor: puan sizin sağlık durumunuzu bilmez. Bakanlık açıklamalarındaki “hassas gruplar” ifadesi, aynı indeks değerinin herkes için aynı anlama gelmediğini zaten söylüyor. Panonun puanı ile Bakanlığın açıklaması çeliştiği bir durumda resmî açıklama esastır.
Sık yapılan okuma hataları
- Rengi yalnız ilçe adına bakarak okumak. “Gebze kırmızı” dediğinizde hangi Gebze istasyonundan söz ettiğiniz önemli. Bir haftada iki istasyonun ortalaması arasında 30 puan fark çıktı.
- Günlük ortalamayı saatlik değerle karıştırmak. Bir günün ortalaması 45 olabilir, ama aynı gün akşam birkaç saat 70’e çıkmış olabilir. Panodaki istasyon kartlarında günlük ortalamanın yanında en yüksek saatlik değer de yazar.
- İndeksi derişimle karıştırmak. İndeks birimsizdir. Bir istasyonda “PM10 48” ile “HKİ 53” aynı anda görülebilir; ilki mikrogram/metreküp cinsinden ölçüm, ikincisi o ölçümün ölçekteki karşılığıdır.
- Tek ölçümü bütün güne yaymak. Sabah 08.00’de bakılan değer akşam için bir tahmin değildir. Hava kalitesi tahmini için Bakanlığın ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün duyurularını izlemek gerekir.
Hava kalitesi indeksi dışarıdaki koşulların yalnızca bir parçasıdır. Aynı gün sıcaklık, rüzgâr ve UV de egzersiz saatini belirler. Bunları birlikte görmek için ilçe sayfalarına bakabilirsiniz.