Bakanlığın hava kalitesi haritasında her istasyonun adının yanında bir tür yazar: “Isınma”, “Kent Çevresi-Trafik”, “Kentsel-Sanayi”, “Tesis Etki Alanı”, “Kırsal”. Bu etiket, istasyonun neyi temsil etmek için oraya konduğunu söyler. Aynı ilçedeki iki istasyonun birbirinden çok farklı değerler göstermesinin en sık nedeni de budur. Kocaeli’de 12 istasyon var ve beş türün hepsi temsil ediliyor.
Bir istasyon neyi temsil eder?
İstasyonların nereye kurulacağına dair en ayrıntılı ölçütlerden biri Avrupa Birliği’nin 2008/50/AT sayılı hava kalitesi direktifinin III. ekidir. Bakanlığın kullandığı tür adları bu ekteki sınıflamayla örtüşüyor; ekin önemli ölçütleri şöyle:
- Trafik istasyonları: Ölçüm, en az 100 metre uzunluğunda bir cadde kesitini temsil etmeli. Örnekleme ağzı kaldırım kenarından en fazla 10 metre uzakta ve büyük kavşakların kenarından en az 25 metre içeride olmalı.
- Sanayi istasyonları: Mümkünse en az 250 m × 250 m’lik bir alanı temsil etmeli.
- Kentsel arka plan istasyonları: Genel kural olarak birkaç kilometrekareyi temsil etmeli.
- Kırsal arka plan istasyonları: Yakındaki yerleşim ya da sanayi alanlarından, yani beş kilometreden yakın kaynaklardan etkilenmemeli.
Direktif ölçüm ağzının yüksekliğini de tanımlar: genellikle yerden 1,5 metre (solunum bölgesi) ile 4 metre arasında. Bu, istasyonun sizin yürürken soluduğunuz yüksekliğe yakın bir havayı ölçmesi için konmuş bir kuraldır.
Bu ölçütlerden çıkan sonuç basit: trafik istasyonu caddeyi, sanayi istasyonu tesisin çevresini, kırsal istasyon bölgenin genel düzeyini ölçer. Bir parkın ortası çoğu zaman bunların hiçbiri değildir; en yakın istasyonun türüne bakarak parkın havasının o değerden daha iyi mi daha kötü mü olabileceğini kestirebilirsiniz.
Kocaeli’deki istasyonlar türlerine göre
| Tür | İstasyonlar | İlçe |
|---|---|---|
| Kent Çevresi-Trafik | İzmit | İzmit |
| Isınma | Kocaeli (merkez), Alikahya, Gebze, Gölcük, Yeniköy, Dilovası | İzmit, Gebze, Gölcük, Başiskele, Dilovası |
| Kentsel-Sanayi | Gebze OSB, Körfez | Çayırova, Körfez |
| Tesis Etki Alanı | Dilovası-İMES OSB 1 ve 2 | Dilovası |
| Kırsal | Kandıra | Kandıra |
İstasyonları ilçelere bağlarken Bakanlık kaydındaki ilçe adına değil, istasyon koordinatının OpenStreetMap ilçe sınırına göre nereye düştüğüne baktık. Bu yüzden adında Gebze geçen OSB istasyonu sitede Çayırova’da, kayıtta “Körfez” yazan iki İMES istasyonu Dilovası’nda görünür. Bu eşleştirmeyi veri ve yöntem sayfasında açıklıyoruz.
“Isınma” türü, Türkiye’deki ağa özgü bir ad. Bu istasyonlar yerleşim alanlarının içinde, özellikle soğuk aylarda konut ısınmasından kaynaklanan kirliliği izlemek için kurulmuş. Kocaeli’deki istasyonların yarısı bu türde.
Ölçülen kirleticiler de farklı
Her istasyon aynı cihazlara sahip değil. 14–20 Ekim 2026 haftasının verisinde:
- Ozon ölçen yedi istasyon var: Gebze OSB, Gebze, Kocaeli (merkez), Kandıra, Gölcük, Yeniköy ve Körfez. İzmit trafik istasyonunda, Alikahya’da ve Dilovası’ndaki üç istasyonda ozon ölçümü yok.
- Karbon monoksit yalnızca Dilovası’ndaki iki İMES istasyonunda indeksi belirleyen kirletici olarak görünüyor.
- İnce partikül (PM2,5) ölçümü 12 istasyonun beşinde var: Gebze OSB, Kocaeli (merkez), Kandıra, Gölcük ve Körfez.
Bu, aynı indeks değerinin iki istasyonda farklı şeyler söyleyebileceği anlamına gelir. Ozon ölçmeyen bir istasyon, güneşli bir öğleden sonra ozonun yükseldiğini indeksine yansıtamaz. Ozonun gün içindeki değişimini ozon yazısında anlatıyoruz.
Bir haftalık ölçüm, türe göre
Aşağıdaki rakamlar 14–20 Ekim 2026 haftasının saatlik indeks değerlerinden hesaplandı. Tek bir hafta; rüzgâr yönü, yağış ve mevsim bu tabloyu kolayca değiştirir. Yine de istasyon türünün sonuca nasıl yansıdığını görmek için iyi bir örnek:
| İstasyon (tür) | Haftalık ortalama | 50 üstü saat | En sık baskın kirletici |
|---|---|---|---|
| Gebze (ısınma) | 49 | 58 | PM10 |
| İzmit (trafik) | 40 | 44 | NO₂ |
| Kandıra (kırsal) | 36 | 24 | PM10, ardından O₃ |
| Kocaeli merkez (ısınma) | 35 | 26 | PM10 |
| Körfez (kentsel-sanayi) | 33 | 12 | PM10 |
| Gölcük (ısınma) | 32 | 12 | PM10 |
| Yeniköy (ısınma) | 25 | 0 | PM10 |
| Gebze OSB (kentsel-sanayi) | 19 | 5 | O₃ |
| İMES OSB 1 (tesis etki alanı) | 17 | 1 | PM10, ardından NO₂ |
| İMES OSB 2 (tesis etki alanı) | 16 | 6 | NO₂ |
Alikahya (31) ve Dilovası (26) istasyonları tabloya sığmadı; ikisi de ısınma türünde ve ikisinde de baskın kirletici PM10.
Bu haftanın tablosundan üç şey dikkat çekiyor:
- İzmit trafik istasyonunda saatlerin yarısından fazlasında baskın kirletici azot dioksit. 168 saatin 94’ünde indeksi NO₂ belirledi. Bu, trafik istasyonundan beklenen bir sonuç: egzoz kaynaklı azot dioksit caddenin hemen yanında en yüksektir.
- Sanayi bölgesindeki istasyonlar bu hafta en düşük ortalamaları verdi. İki İMES istasyonunun haftalık ortalaması 16–17 oldu. Bunun nedenini bu veriyle söyleyemeyiz: rüzgârın yönü, tesislerin o haftaki çalışma düzeni ya da istasyonun hangi kirleticileri ölçtüğü sonucu etkiler. Tek bir haftaya bakıp sanayi bölgesinin havası temiz demek yanlış olur.
- Kırsal Kandıra istasyonu, birçok kent istasyonundan yüksek çıktı. Kandıra’nın ortalaması 36 ile kent merkezindeki Kocaeli istasyonunun (35) üstünde. Kandıra’da saatlerin üçte birinde indeksi ozon belirledi ve ozonun 8 saatlik ortalaması bu istasyonda haftanın her saatinde 62–73 µg/m³ arasındaydı; ozon ölçen diğer istasyonlardan belirgin biçimde yüksek.
Türün saat profiline yansıması
Aynı haftanın verisinde her istasyonun indeksini saatlere göre ortaladığımızda, türler arasındaki fark gün içi düzende de görünüyor:
- İzmit trafik istasyonu gün içinde en çok oynayan istasyonlardan biri. Saat ortalamaları sabah 05.00’te 34 ile en düşük, 17.00–21.00 arasında 44–45 ile en yüksek. Baskın kirletici çoğunlukla azot dioksit olduğu için indeks saatlik değişime daha duyarlı.
- Gebze ısınma istasyonu akşam ve gece yükseliyor: 13.00–16.00 arasında ortalama 42–43 iken 21.00–23.00 arasında 54–55. Bu, yürüyüşü öğleden sonraya almanın bu istasyonun çevresinde daha düşük değerlere denk geldiğini gösteriyor.
- Gölcük, Körfez ve Yeniköy neredeyse düz bir çizgi çiziyor; saat ortalamaları gün boyu bir iki puan içinde kalıyor. Bu istasyonlarda indeksi çoğunlukla PM10 belirliyor ve Bakanlığın indekse soktuğu PM10 değeri son 24 saatin ortalaması olduğu için gün içi değişim zaten bastırılmış oluyor.
Bu profiller tek bir haftanın ortalamasıdır ve kış aylarında, ısınmanın arttığı dönemde değişmesi beklenir. Panodaki istasyon kartları bu profili her gece son yedi günle yeniden hesaplar.
Kendi yürüyüş yeriniz için okuma
- Parkınız caddenin hemen yanında değilse, trafik istasyonunun değeri büyük olasılıkla bulunduğunuz yerden kötüdür.
- İstasyonu olmayan bir ilçedeyseniz, en yakın istasyonun türüne bakın. Darıca, Derince, Kartepe ve Karamürsel’de istasyon yok; panoda bu ilçeler için en yakın istasyon, uzaklığıyla birlikte gösterilir.
- Tek bir saate değil, saat profiline bakın. Panodaki hava kalitesi sayfası, her istasyon için son yedi günün saatlere göre ortalamasını ve en temiz saatleri gösteriyor.
Bakanlığın e-Devlet sayfası ağın amacını “kamuoyunun soluduğu havanın kalitesi ile ilgili bilgiye ulaşımını kolaylaştırmak” olarak tanımlıyor ve verilerin saatlik güncellendiğini belirtiyor. Bir istasyonun değeri hakkında resmî bilgi ya da açıklama için Bakanlığa ve Kocaeli İl Müdürlüğü’ne başvurmak gerekir. İlçe bazında bugünkü durum için ilçeler sayfasına bakabilirsiniz.